Άρθρα Ψυχολόγου - Ψυχοθεραπεύτριας Σαμαρά Τατιάνας στη Θεσσαλονίκη


Πως να ενθαρρύνετε τα παιδιά σας να μοιράζονται τα συναισθήματα τους;

Η συζήτηση για τις σκέψεις και τα συναισθήματα μας δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση. Προωθείστε μια υγιή και καλή επικοινωνία με τα παιδιά σας, εγκαθιστώντας καλές βάσεις συζήτησης από μικρή ηλικία. Ακολουθούν κάποιες συμβουλές για το πώς να ενθαρρύνετε το παιδί σας να μιλήσει για τη καθημερινότητα και τα συναισθήματα του.

Οικογενειακές συζητήσεις

Η ώρα των γευμάτων είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να ξεκινήσετε μια συζήτηση. Μη ρωτάτε απλώς «Πώς ήταν η μέρα σου;»  αλλά ρωτήστε για συγκεκριμένες δραστηριότητες όπως παιχνίδι με φίλους, μάθημα μουσικής, εργασίες ή γυμναστική. Ενθαρρύνετε το παιδί  σας να ρωτήσει και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας για την ημέρα τους. Μιλήστε στα παιδιά για την καθημερινότητα σας και για τα όσα κάνετε στη δουλειά ή στο σπίτι με απλό και κατανοητό τρόπο.

«Ποιο είναι το αγαπημένο σου…;»

Όλα τα μέλη της οικογένειας με τη σειρά μιλήστε για τα αγαπημένα σας πράγματα• από το αγαπημένο φαγητό ή χρώμα μέχρι το αγαπημένο δωμάτιο του σπιτιού ή αντικείμενο. Δώστε έμφαση στις εξηγήσεις των παιδιών, οι οποίες μπορεί να είναι τόσο διασκεδαστικές όσο και αρκετά διαφωτιστικές.

Θετικά και αρνητικά συναισθήματα

Συζητήστε με όλα τα μέλη της οικογενείας σας,  ποια ήταν η καλύτερη και χειρότερη στιγμή κατά τη διάρκεια της μέρας. Τα παιδιά είναι σημαντικό να γνωρίζουν πως και οι ενήλικοι κάποιες φορές νιώθουν θυμωμένοι ή μόνοι.  Μόλις τα παιδιά νιώσουν άνετα και συμμετέχουν σ’ αυτή τη διαδικασία, θα εκπλαγείτε από τι είδους θέματα μπορεί να τους απασχολούν. Με αυτό τον τρόπο, θα είστε ενήμεροι και θα μπορείτε να τα βοηθήσετε αποτελεσματικά.

«10 πράγματα που αγαπώ σε σένα…»

Φτιάξτε μια λίστα με τα πράγματα που αγαπάτε ο ένας στον άλλον. Μπορείτε να συμπεριλάβατε από το γέλιο του παιδιού σας μέχρι τον ενθουσιασμό του για το καινούργιο του χόμπι. Είναι ένας εξαίρετος τρόπος για να ενθαρρύνετε το παιδί σας τόσο σε σχέση με μια ικανότητα ή ένα ταλέντο, όσο και με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που έχει (πχ. συμπόνια, ευγένεια, υπομονή). Επίσης δίνετε και στο παιδί σας την ευκαιρία να σκεφτεί και να μιλήσει για το τι εκτιμάει το ίδιο στους γονείς του.

Τέσσερα βήματα για την ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης των παιδιών

Ο όρος «συναισθηματική νοημοσύνη» αναφέρεται στην ικανότητα του ατόμου να διαχειρίζεται τα συναισθήματα του με υγιή και παραγωγικό τρόπο. Η συναισθηματική νοημοσύνη βοηθάει στην ανάπτυξη της συνειδητοποίησης των συναισθημάτων μας. Αυτό επιτρέπει στο άτομο να κατανοεί τα συναισθήματα του. Επίσης, ενδυναμώνει το άτομο να διαχειρίζεται τα συναισθήματα του με τον κατάλληλο τρόπο, ενθαρρύνει την ενσυναίσθηση και άλλες κοινωνικές δεξιότητες.

Γιατί η συναισθηματική νοημοσύνη είναι σημαντική για τα παιδιά;

Τα παιδιά με υψηλό επίπεδο συναισθηματικής ανάπτυξης γίνονται πιο υπεύθυνα και σέβονται τους άλλους. Έχουν αυξημένη ικανότητα να δείχνουν ενσυναίσθηση και μπορούν πιο εύκολα να συγκρατούν τον εαυτό τους. Αντίθετα, τα παιδιά με χαμηλό επίπεδο συναισθηματικής ανάπτυξης, νιώθουν πιο συχνά «αβοήθητα». Είναι πιο ευάλωτα στις πιέσεις από τους συνομήλικους και έχουν περισσότερες ανησυχίες και άγχος. Επίσης, είναι πιο πιθανό, να αντιδράσουν σ’ αυτές τις καταστάσεις είτε με κλάματα, είτε με επιθετικότητα ή με απόσυρση. Ακολουθούν κάποιες συμβουλές για το πώς να βοηθήσετε την ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης των παιδιών σας.

Αναγνωρίστε την οπτική του παιδιού σας και δείξτε ενσυναίσθηση.

Ενσυναίσθηση δε σημαίνει ότι συμφωνείτε με το παιδί αλλά ότι μπορείτε να δείτε κα τη δική του μεριά, σε καταστάσεις που τον έχουν αναστατώσει. Για παράδειγμα, μπορείτε να αναγνωρίσετε την απογοήτευση του παιδιού σας, λέγοντας του «Ξέρω πως σου είναι δύσκολο να σταματήσεις το παιχνίδι και να φας, άλλα ήρθε η ώρα» ή « Στεναχωρήθηκες που βρέχει και χάσαμε τη βόλτα». Μ’ αυτό τον τρόπο βοηθάτε το παιδί σας να αντανακλάσει την εμπειρία του και τι προκάλεσε τα συναισθήματα του. Γνωρίζοντας πως υπάρχει ονομασία για αυτό που νιώθουμε, ξεκινάει η διαδικασία μάθησης της διαχείρισης των συναισθημάτων μας.

Αφήστε τα να εκφράσουν τα συναισθήματα τους

Είναι καλύτερα, να αποδεχτείτε τα συναισθήματα των παιδιών, παρά να τα αρνείστε ή να τα μειώνετε. Το να μην εγκρίνετε συναισθήματα θυμού ή φόβου, δε θα αποτρέψει τα παιδιά από το να μην έχουν αυτά τα συναισθήματα αλλά ίσως οδηγήσει σε καταπίεση τους και έκφραση τους με άλλους τρόπους (πχ. επιθετικότητα, εφιάλτες, τικ). Εξηγήστε στα παιδιά σας, ότι όλα τα συναισθήματα είναι ανθρώπινα και αποδεκτά, αλλά είναι οι πράξεις μας που χρειάζεται να περιορίζουμε (πχ. «Είσαι πολύ θυμωμένος που σου έσπασε ο αδερφός σου το παιχνίδι, άλλα δεν τον χτυπάμε. Έλα και θα σε βοηθήσω να του πεις πως νιώθεις»)

Να είστε παρών και να «ακούτε» τα συναισθήματα των παιδιών

Τα παιδιά πολλές φορές τρομοκρατούνται από την ένταση των συναισθημάτων τους και προσπαθούν να τα αποκρούσουν, μέχρι να νιώσουν ασφαλείς αρκετά για να τα υποστούν και να τα ξεπεράσουν. Βοηθάμε τα παιδιά να νιώσουν αρκετά ασφαλή για να νιώσουν και να εκφράσουν τα συναισθήματα τους, με το να είμαστε παρών κι έτοιμοι να συζητήσουμε μαζί τους.(πχ. Είσαι τόσο θυμωμένος, που θες να φωνάξεις και να κλάψεις. Όλοι άνθρωποι νιώθουν έτσι κάποιες φορές. Εγώ είμαι εδώ , μίλησε μου»)

Διδάξτε τους δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων

Τις περισσότερες φορές, από τη στιγμή που τα παιδιά νιώσουν πως τα συναισθήματα τους αναγνωρίζονται και είναι αποδεκτά, τα συναισθήματα αυτά χάνουν την ισχύ τους και αρχίζουν να διαλύονται. Τότε είναι η κατάλληλη στιγμή για να εξασκήσουν τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων. Μερικά παιδιά το κάνουν από μόνα τους, άλλα χρειάζονται εσάς για να σκεφτούν μια λύση. Συζητείστε μαζί τους εναλλακτικές και καταλήξτε στο πoια είναι η πιο αποτελεσματική (πχ. Είσαι πολύ απογοητευμένος από τον Χ. που σου πήρε την σειρά. Μερικές φορές νιώθεις πως δε θες να παίζεις πια μαζί του. Αλλά από την άλλη σ’ αρέσει πολύ το παιχνίδι μαζί του. Τι θα μπορούσες να πεις στον Χ.;).

STOP στην Ενδοσχολική βία

Το άρθρο αναφέρεται σε προβλήµατα εµφάνισης επιθετικότητας στο χώρο του σχολείου και προτείνει λύσεις που µπορούν να σε βοηθήσουν να αντεπεξέλθεις σε αυτά...

Πως εκδηλώνεται η βία και η επιθετικότητα;

Η ενδοσχολική βία (bullying) και η επιθετικότητα εκδηλώνεται με πολλές μορφές. Στα σχολεία ή στις παρέες παρουσιάζεται συνήθως με τη μορφή επιθετικής συμπεριφοράς που έχει ως στόχο να φoβίσει ή να προσβάλει και να μειώσει. Πρόκειται για ένα πολύ συχνό φαινόμενο στα σχολεία και στις παρέες των συνομηλίκων. Τα παιδιά που έχουν πέσει θύματα αυτού του είδους βίας γνωρίζουν πόσο φρικτή είναι αυτή η εμπειρία. Ας δούμε, όμως, πιο συγκεκριμένα πώς εκδηλώνεται η ενδοσχολική βία :

  • Προσβλητικοί χαρακτηρισµοί
  • Περιπαικτικά παρατσούκλια
  • Κοροϊδίες και πειράγµατα
  • ∆ιάδοση προσβλητικών ιστοριών & κουτσοµπολιών για κάποιο άτοµο
  • Σωµατική βία: σπρωξιές, κλωτσιές, ξύλο
  • Αποστολή προσβλητικών mail & sms
  • Φωτογράφιση µε κάµερα κινητού την ώρα που το άτοµο τροµοκρατείται

Πολλά παιδιά, φυσικά, µπλέκονται σε καβγάδες και συγκρούσεις κάποια στιγµή στη ζωή τους, ενώ τα παρατσούκλια και τα πειράγµατα είναι απολύτως φυσιολογικά όταν είναι καλοπροαίρετα, φιλικά και ευπρόσδεκτα και από τις δύο πλευρές. Ωστόσο, όταν αυτή η συµπεριφορά αρχίζει να αποκτά πιο επίµονη και απειλητική µορφή και, κυρίως, όταν έχει στόχο να περιθωριοποιήσει ένα παιδί που δεν µπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του (ή ακόµα και ένα παιδί που µπορεί να αµυνθεί), τότε η βία εξελίσσεται σε ένα σηµαντικό πρόβληµα που θα έπρεπε να µας απασχολεί όλους

Είναι φυσιολογικό αυτό το είδος βίας;

Πολλά παιδιά γνωρίζουν από προσωπική πείρα το φαινόµενο της βίας στο σχολείο. Κάποια από αυτά µπορεί να έχουν ασκήσει βία, κάποια µπορεί να υπήρξαν αποδέκτες επιθετικής συµπεριφοράς, ενώ κάποια άλλα µπορεί να έβλεπαν ένα φίλο τους να δέχεται συχνά απειλές και προσβολές. Στο γυµνάσιο, το φαινόµενο αυτό είναι πολύ συχνό. Τα περισσότερα παιδιά συµπεριφέρονται επιθετικά κάποιες φορές, αλλά ορισµένα καταλήγουν να εκδηλώνουν µόνιµα βίαιες συµπεριφορές. Όπως όλα τα παιδιά, έτσι και αυτά οφείλουν να µάθουν ότι δεν είναι σωστό και δίκαιο να φερόµαστε στους άλλους µε τόσο σκληρό τρόπο. Αυτό που θα πρέπει να θυµόµαστε είναι ότι οποιασδήποτε µορφής βία µπορεί να αποτελέσει εξαιρετικά τραυµατική εµπειρία για το παιδί που βρίσκεται στη θέση του θύµατος.


Γιατί τα παιδιά φέρονται επιθετικά;

Τα παιδιά µπορεί να φέρονται βίαια και επιθετικά για πολλούς λόγους. Ορισµένα παιδιά µπορεί να υιοθετούν αυτή τη συµπεριφορά επειδή απολαµβάνουν την αίσθηση δύναµης και εξουσίας που τους χαρίζει η βία, αλλά και επειδή πιστεύουν ότι θα «τη γλιτώνουν» πάντα χωρίς συνέπειες. Τα παιδιά αυτά είναι συχνά δηµοφιλή στις παρέες τους, ενώ έχουν εξασφαλίσει και την υποστήριξη των φίλων τους. Κάποια παιδιά δεν καταλαβαίνουν πόσο πολύ πληγώνουν τους άλλους µε τη συµπεριφορά τους, ενώ κάποια άλλα δεν νοιάζονται. Ορισμένες φορές μάλιστα µπορεί να πιστεύουν ότι τα θύµατά τους αξίζουν αυτού του είδους τη συµπεριφορά ή ότι «πηγαίνουν γυρεύοντας».

Κάποια άλλα παιδιά, όµως, µπορεί να αντιδρούν έτσι επειδή έχουν πέσει και τα ίδια θύµατα βίας από συνοµηλίκους τους ή από µέλη της οικογένειάς τους. Μπορεί να νιώθουν ιδιαίτερα ανασφαλή, ανήσυχα, πιεσµένα από το σχολικό ή το οικογενειακό περιβάλλον, ενώ µπορεί να υποφέρουν ακόµα και από κατάθλιψη. Στην ουσία, τα παιδιά αυτά τροµοκρατούν άλλα άτοµα για να αντιµετωπίσουν τους δικούς τους φόβους. Ορισµένα από αυτά τα παιδιά µπορεί να νιώθουν πολύ µόνα και να ντρέπονται για τον άσχηµο τρόπο µε τον οποίο συµπεριφέρονται στους άλλους. Μπορεί, µάλιστα, να φτάσουν στο σηµείο να πιστεύουν ότι είναι τόσο κακοί άνθρωποι, ώστε τους αξίζει να τιµωρηθούν σκληρά. Μπορεί ακόµα και να φοβούνται επειδή κανείς δεν τους σταµατάει. Έχει αποδειχτεί ότι η επιθετικότητα, όταν δεν αντιµετωπίζεται αποτελεσµατικά από νωρίς, συνεχίζει να εκδηλώνεται και κατά την ενήλικη ζωή, οδηγώντας σε βίαιες και εγκληµατικές συµπεριφορές.

Αγόρια και κορίτσια εκδηλώνουν συχνά διαφορετικές μορφές βίαιης συμπεριφοράς

Οι προσβολές, τα πειράγµατα και τα κοροϊδευτικά παρατσούκλια αποτελούν τις συνηθέστερες µορφές επιθετικής συµπεριφοράς. Πολλά αγόρια χρησιµοποιούν επίσης τη σωµατική τους δύναµη για να εκφοβίσουν τα θύµατά τους. Τα κορίτσια καταφεύγουν συνήθως σε άλλες λύσεις - για παράδειγµα, µπορεί να αποκλείουν κάποια κορίτσια από την παρέα τους ή να διαδίδουν προσβλητικές ιστορίες για άλλα κορίτσια. Αυτές οι µορφές επιθετικής συµπεριφοράς είναι εξίσου τραυµατικές για το θύµα.

Πόσο σηµαντικό είναι αυτό το φαινόµενο;

Ορισµένες φορές οι ενήλικοι δεν µπορούν να καταλάβουν πόση απόγνωση και στενοχώρια µπορεί να προκαλέσει η επιθετική συµπεριφορά στις παρέες των συνοµηλίκων, ιδιαίτερα όταν αυτή περιορίζεται «µόνο» σε λεκτικές προσβολές και πειράγµατα. Ωστόσο το παιδί που είναι αναγκασμένο να ανέχεται διαρκώς τις προσβολές και τα κοροϊδευτικά σχόλια των συνομηλίκων του, μπορεί να υποφέρει τόσο όσο και το παιδί που έχει υποστεί σωματική βία. Αυτό το πρόβληµα µπορεί να επηρεάσει τις επιδόσεις των παιδιών στο σχολείο. Πολλά παιδιά, µάλιστα, φοβούνται τόσο πολύ, ώστε φτάνουν στο σηµείο να µη θέλουν να πάνε στο σχολείο.

Όταν ένα παιδί δέχεται διαρκώς προσβολές, καταλήγει να διαµορφώνει µια αρνητική εικόνα για τον εαυτό του και να υποφέρει από έλλειψη αυτοπεποίθησης και αυτοεκτίµησης. Ορισµένα παιδιά που έχουν υπάρξει αποδέκτες βίαιης συµπεριφοράς για µεγάλο χρονικό διάστηµα, φτάνουν στο σηµείο να πιστεύουν ότι το αξίζουν! Αυτά τα προβλήµατα έχουν επιπτώσεις στη µετέπειτα ζωή των ατόµων. Ορισµένοι ενήλικοι που είχαν πέσει θύµατα βίας όταν ήταν παιδιά, υποφέρουν από κατάθλιψη, έλλειψη αυτοπεποίθησης και αισθήµατα µνησικακίας και θυµού.

Αν δέχεσαι οποιουδήποτε είδους επίθεση...

Καταλαβαίνουµε λοιπόν ότι οι επιθέσεις στο σχολείο είναι σίγουρα µια πολύ δυσάρεστη εµπειρία φυσικά, για το άτοµο που δέχεται τις επιθέσεις και τις προσβολές, αλλά συχνά και για το άτοµο από το οποίο προέρχονται. Θυµήσου ότι οι επιθέσεις αυτές µπορεί να έχουν διάφορες µορφές - πειράγµατα, απειλές, σωµατική βία, διάδοση κουτσοµπολιών. Αν δέχεσαι οποιουδήποτε είδους επίθεση, µπορεί να αισθάνεσαι πάρα πολύ άσχηµα - µπορεί ακόµα και να πιστεύεις ότι δεν είσαι «φυσιολογικός», σαν τους άλλους. Είναι πολύ σημαντικό να συζητήσεις το πρόβληµα που αντιµετωπίζεις µε κάποιο άτοµο που εμπιστεύεσαι. Αν δε το μάθει κανείς, δε θα μπορέσει να σε βοηθήσει κανείς.

Σκέψου µε ποιον αισθάνεσαι πιο άνετα για να του µιλήσεις :

  • Καθηγητής
  • Γονιός/ κηδεμόνας
  • Αδελφός/η
  • Ψυχολόγος
  • Φίλος

Μ Ι Λ Η Σ Ε !

  1. Προσπάθησε να μη μένεις μόνος σου - κάνε παρέα με άλλα άτομα.
  2. Σημείωνε σε ένα ημερολόγιο τις επιθέσεις που δέχεσαι και δείξε τα κείμενά σου σε έναν ενήλικο που εμπιστεύεσαι.
  3. Συζήτησε το πρόβλημα με τους φίλους σου ή με έναν ενήλικο.
  4. Συνέχισε να ζητάς βοήθεια μέχρι να λυθεί το πρόβλημα.
  5. Αν η κατάσταση δε βελτιωθεί, μπορείς ακόμα και ν' αλλάξεις σχολείο.

ΣΤΗΡΙΞΕ!

Αν ξέρεις κάποιο άτοµο που δέχεται επιθέσεις, σκέψου ότι µπορεί να έχει µεγάλη ανάγκη τη βοήθειά σου. Προσπάθησε να συζητήσεις µαζί του τις προτάσεις αυτού του φυλλαδίου για να καταλήξετε µαζί σε κάποια λύση. Ορισµένες φορές τα παιδιά που «επιτίθενται», δεν συνειδητοποιούν πόσο στενοχωρούν τους άλλους. Ορισµένα άτοµα, µάλιστα, φέρονται µε αυτό τον τρόπο για να ξεχνούν τα δικά τους προβλήµατα. Αν πιστεύεις ότι ενδεχοµένως να φέρεσαι κι εσύ έτσι στους άλλους επειδή έχεις προβλήµατα, θα ήταν προτιµότερο να συζητήσεις µε κάποιον όσα σε απασχολούν και να ζητήσεις βοήθεια.


Χρήσιμα Links

Τα πάντα για το παιδί :
www.infokids.gr
Πανελλήνιο Σωματίο Ατόμων με ΔΕΠ-Υ: www.adhdhellas.org
Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συμπεριφοράς: www.ibrt.gr/edu
Πανελλήνιος Ψυχολογικός Σύλλογος:  www.psy.gr
Ένωση Δραματοθεραπευτών και Παιγνιοθεραπευτών Ελλάδας: www.edpe.gr